حاج ملا هادي السبزواري
30
شرح المنظومة
ى - شروح ، تعليقات وترجمههاى شرح منظومه : تاكنون ، حدود چهل واندى شرح وتعليقه ، بر منظومه نوشته شده است كه خود نياز به بحث وتحقيق جداگانهاى دارد - كه از حوصله اين مقال بيرون است - وأكثر آنها در كتبي مانند الذريعة وبرخى ديگر مضبوط است . « 145 » ظاهرا اوّلين كسى كه منظومه را شرح نمود فرزند مؤلف ملا محمد ودر زمان حيات پدر بود . أكثر شاگردان بلاواسطه وبا واسطه حاجى ، بر منظومه حواشي زدهاند . مانند حواشي آخوند ملا محمد كاظم خراساني ، صاحب « كفاية الأصول » وعبد الكريم خبوشانى وغيره . از شروح وتعاليق بسيار ارزشمند علمي مىتوان از تعليقه ميرزا مهدى آشتيانى ، شيخ محمد تقي آملي ، آخوند هيدجى ، ميرزا احمد آشتيانى وسيد أبو الحسن رفيعى قزوينى وامام خمينى نام برد . يكى از شروح كمنظير شرح منظومه ، شروح سهگانه ( شرح مختصر فارسي ، شرح مبسوط فارسي ، شرح مبسوط عربى ) حكيم فرزانه ، وحيد عصر أستاذ علامهء شهيد مرتضى مطهرى - أعلى اللّه مقامه الشريف - مىباشد . ارزش اين شروح ، بيشتر در ارائه تطبيقي مباحث فلسفه اسلامى با فلسفه غرب است با بيان بسيار دقيق وروشن علمي كه از اين حيث همتا ندارد . هزاران افسوس كه اين شروح ناتمام وناقص است . براي جبران اين كمبود ، دانشجويان وطالبان علم مىتوانند به آثار ديگر أستاذ ، مانند درسهاى أسفار وشفا وإشارات رجوع نمايند . ترجمههايى به فارسي از لئآلى وغرر الفرائد همراه با شرح انجام يافته است . « 146 » همچنين ترجمهاى به زبان انگليسى از بخش جواهر واعراض والهيات بمعنى الأخص توسط آقاى دكتر مهدى محقق وپروفسور ايزوتسو صورت گرفته است . يا - امتيازات وويژگيهاى اين چاپ : بسيارى از امتيازات وويژگيهاى اساسى چاپ جديد منظومه براي خوانندگانى كه مقدمه حاضر را تا بدين جا دنبال كردهاند ومقدمه جلد اوّل ( اللئآلى المنتظمة ) را نيز مطالعه كرده باشند ، مشخص وروشن است . ليكن براي جمعبندى كارهاى انجام شده تاكنون ياد كرد فهرستوار آن را ضروري مىدانم :